XIBALO XA MALI LEYI NGHENAKA XA khamphani

 Micinco eka ITR14

 Miantswiso ya xinawu:

  • Eka lembe ra nhlelelo (YOA) leri sungulaka hi kumbe endzhaku ka ti1 Sunguti 2016, tikhirediti ta xibalo xa matikomambe ti nge he koxiwi tanihi ehliso wa xiphemu hi ku ya hi xiphemu xa 6quin (1C) hi mhaka ya leswaku xiphemu lexi xi susiwile.
  • Ku sukela hi ti1 Nyenyenkulu 2016, tikhamphani hinkwato leti ringaneleke leti tirhelaka eka Tizoni to Hlawuleka ta Ikhonomi (SEZ) ti ta hakerisiwa xibalo eka mpimo wa 15% lowu nga ehansi ka mpimo wa sweswi wa xibalo xa tikhamphani wa 28%.
  • Xivutiso xi engeteriwile eka wizadi ya ntlheriso ya khamphani ku kombisa loko xiyimo xa yona xa vutshamo, naswona loko xi cincile, ku suka eka eka siku rihi.

Miengetelo eka ntlheriso:

  • Tikhamphani leti yimeke: khonthena ya “Dormant Company Details” sweswi yi pfumelela tikhamphani leti yimeke leti endlaka migingiriko 
    ya muhlawuriwa leswaku a tivisa mali leyi nghenaka leyi nga tirheliwangiki leyi hakerisiwaka xibalo leyi kumiweke kumbe leyi hlengeletiweke.
    U komberiwa ku tsundzuka leswaku i xilaveko xa nawu ku rhumela ntlheriso wa xibalo na loko khamphani yi yimile.   
  •  Ntlheriso wa  ITR14 sweswi wu na nhlawulo wo kombisa loko lembeximali ra khamphani ri cincile enkarhini wa lembe ra nhlelelo leri faneleke.
  • Tikhonthena ta Local and Foreign Capital Gains and Losses sweswi ti pfumelela layeni wutshwa wa ngheniso lowu nga na khodi ya xihlovo yintshwa eka mipfumelelo ya “claw back” hi ku ya hi xiphemu xa 45(5).
  • Ndzhawu yintshwa yi engeteriwile eka khonthena ya “Non-Residency” ku kombisa siku leri khamphani yi nga yima ku va mutshami loko swi fanerile.
  • Switiviwa swa IRP5 swi ta tatiwa no khiyeriwa. Loko ku ve u na tiIRP5 Tto tlula 20, ya vu 20 yi nge khiyiwi, u nga kota ku endla micinco eka yona.

Xitsundzuxo xa Nkoka: Ku vona xikombiso xa fomo leyintshwa ya ITR14, tlilika laha.

Vuxokoxoko byo tiyisisa

U nga si tata ITR14 ya wena, tiyisisa leswaku vuxokoxoko bya vutihlanganisi, adirese, bya le bangi na bya mutirheli wa vaaki wa khamphani byi lulamile hi ku byi tiyisisa no byi lulamisa (loko swi fanerile) eka Fomo ya Ntsariso, Mindzhundzhuluxo na Ntiyisiso (RAV01). U nga tiyisisa no antswisa vuxokoxoko bya RAV01 hi ku:

  • Tlilika eka “Maintain Registered particulars” eka eFiling. SARS yi nga ha kombela leswaku u ta erhavini ku tiyisisa micinco yin’wana na yin’wana eka vuxokoxoko bya wena bya le bangi lebyi nga va ka byi endliwile hi ku tirhisa eFiling.
  • Ku endzela rhavi ra SARS. U komberiwa ku langutisa Xiletelo xa  Ntsariso, Mindzhundzhuluxo na Ntiyisiso (RAV01) ku lulamisa matswala lawa ya faneleke no tlhela ya boha (tidokhumente to seketela) leti lavekaka loko ku engeteriwa swintshwa eka vuxokoxoko bya le bangi na bya mutirheli wa vaaki erhavini ra SARS.
Xitsundzuxo xa Nkoka: Mirhumelo na Xikombelo xa Mindzulamiso (RFC) swi nga endliwa hi ndlela ya xitironiki eka eFiling kumbe erhavini ra SARS.  

Xana i yini Xibalo xa Mali leyi Nghenaka xa khamphani?

 Xibalo xa Mali leyi Nghenaka xa khamphani (CIT) i xibalo lexi sindzisiwaka eka tikhamphani leti nga vatshami eAfrika-Dzonga (ku nga lexi nga katsiwa ehansi ka milawu ya, leyi fambisiwaka hi ku hetiseka, eRhiphabuliki, naswona lexi kumaka mali leyi nghenaka endzeni na le handle ka Rhiphabuliki. Tikhamphani leti nga ri ki vatshami leti tirhaka hi rhavi kumbe leti nga na muako wa nkarhi hinkwawo eRhiphabuliki ti boheka ku hakela xibalo eka mali hinkwayo leyi nghenaka ku suka eka xihlovo lexi nga kona laha Rhiphabuliki.

Sweswinyana hi simekile ntlheriso wuntshwa lowu cincacincaka wa ITR14 tanihi xiphemu xo endla leswaku Xibalo xa Mali leyi Nghenaka xa khamphani xi va xa ximodeni leswi nga kongomisiwa eku antswiseni ka ku hetiseka na nandzeleriso. Ku kuma swo tala hi Ntlheriso wa Xibalo xa Mali leyi Nghenaka wa Tikhamphani (ITR14) na leswi u faneleke ku swi endla, hi ku olova tlilika laha.  

Xana i yini leswintshwa?

Tikhoporexini ta Mabindzu Lamatsongo ti tsundzuxiwa hi mindzhundzhuluxo ya swinawana leyi fambisanaka na mipimo ya xibalo leyi faneleke ku hakela xibalo na mpimo wa ntlakuko wa xibalo. Hlaya swo tala laha.

Xana i xa va mani?

CIT yi tirha (kambe yi nga siyi) eka tikhamphani leti landzelaka leti nga na swiboho ehansi ka  Nawu wa Xibalo xa Mali leyi Nghenaka, 1962 ku hakela xibalo eka mali hinkwayo leyi nghenaka leyi kumiweke hi kumbe ku hlengeletiwa eka lembeximali:
  • Tikhamphani ta vaaki leti longoloxiweke
  • Tikhamphani ta vaaki leti nga longoloxiwangiki
  • Tikhamphani ta Phurayivhete
  • Tikhoporexini to Pfaleka
  • Tikhooparethivhi
  • Nhlanganelo wa Swikimi swa Vuvekisi
  • Khoporexini ya Mabindzu Lamatsongo (s12E)
  • Mihlangano ya Ndzawulo wa Vutshamo
  • Tikhamphani ta Vun’winyi bya Tindlu
  • Tikhamphani leti Yimeke
  • Tikhamphani ta Vuvuyerisi bya Vaaki.

Xana ndzi fanele ku teka magoza wahi?

  • Titsariseli tanihi muhakelaxibalo
Bindzu rin’wana na rin’wana ri fanele ku hakela xibalo, ehansi ka Nawu wa Xibalo xa Mali leyi Nghenaka, 1962, ri fanele ri titsarisela na SARS tanihi muhakelaxibalo. U nga titsarisela kan’we eka mixaka hinkwayo yo hambanahambana ya xibalo hi ku tirhisa sisiteme ya vuxokoxoko bya mupfuniwa.
 
Xitsundzuxo xa Nkoka: U fanele ku tiyisisa leswaku vuxokoxoko bya bindzu ra wena i bya sweswi u nga se rhumela ITR14 ya wena. Kutani endzela ku endla leswaku vuxokoxoko bya bindzu ra mina byi va bya sweswi ku kuma leswaku u endla njhani leswi.
  • Rhumela ntlheriso wa xibalo wa lembe
Muhakelaxibalo un’wana na un’wana loyi a titsariseleke u fanele a rhumela ntlheriso wa mali leyi nghenaka tinhweti ta khumembirhi endzhaku ka lembeximali, eka fomo leyi vekiweke.  Mitlheriso yi nga rhumeriwa hi xitironiki hi ku tirhisa e-filing kumbe hi ku ya kunene erhavini ra SARS laha muhakelaxibalo a tsarisiwaka kona. 
  • Rhumela mitlheriso ya xibalo xa nkarhinyana
Ku engetelela eka mitlheriso ya lembe, khamphani yin’wana na yin’wana yi languteriwa ku rhumela mitlheriso ya xibalo xa nkarhinyana. Yin’we ya mitlheriso leyi yi laveka leswaku yi rhumeriwa eka tinhweti ta ntsevu ku sukela eku sunguleni ka lembe, na le ku heleni ka lembe ra vumbirhi, naswona yi fanele yi va yi ri na mpimanyiso wa ntsengo wa mali leyi nghenaka leyi hakerisiwaka xibalo leyi kumiweke kumbe leyi nga ta kumiwa eka nkarhi wolowo. Hakelo ya xibalo yi fanele ku heleketa ntlheriso. Hakelo ya vunharhu “yo engetelela” yi fanele yi endliwa eka tinhweti ta ntsevu endzhaku ka mahelo ya lembe.
 
Xitsundzuxo xa Nkoka: Loko u rhumela ntlheriso wa wena u ta fanela ku nyiketa khodi ya SIC eka bindzu ra wena. Ku kuma khodi ya wena leyi faneleke u komberiwa ku tlilika laha.

Xana CIT yi fanele ku hakeriwa rini?

Xibalo xa nkarhinyana
  • Hakelo yo sungula – eka tinhweti ta ntsevu ku sukela eku sunguleni ka lembe ra nhlelelo
  • Hakelo ya vumbirhi  – hi kumbe ku nga si fika siku ro hetelela ra lembe ra nhlelelo
  • Hakelo ya vunharhu – eka tinhweti tinharhu endzhaku ka lembe ra nhlelelo ra vahakelaxibalo leri helaka hi Nyenyenyani na tinhweti ta ntsevu endzhaku ka lembe ra nhlelelo eka swiyimo hinkwaswo.
Xibalo eka Nhlelelo
Hakelo ya xibalo eka xitiviso xa nhlelelo lexi humesisweke hi SARS yi fanele yi endliwa enkarhini lowu boxiweke eka xitiviso xexo.
 
Xibalo xa Mali leyi Nghenaka xa khamphani xi hakeriwa eka mpimo wa 28%.

Xana CIT yi fanele ku hakeriwa njhani?

Tihakelo ti nga endliwa hi ku tirhisa mihlawulo leyi landzelaka:
  • Ku banga eka inthanete
  • hundziso wa timali hi xitironiki
  • Tihakelo ta le bangi
  • eFiling
  • Endlelo ra hakelo ra Swift (ri kumeka ntsena eka tihakelo ta le matikwenimambe).
Tsundzuka: U komberiwa ku langutisa eka xiletelo eka Milawu ya Mahakelelo ya SARS ku kuma vuxokoxoko byo tala eka maendlelo ya mahakelelo lama nga laha henhla.
 
Last Updated: 21/12/2017 11:34 AM     print this page
SARS eFiling eFiling Login eFiling Register Now eFiling Forgot Password eFiling Forgot Username E@syFile
FIND A PUBLICATION
FIND A FORM
FIND AN FAQ