LOKO KU VE NDZA ODITIWA (NHLAHLUVO WA TIBUKU) KUMBE NDZI HLAWULERIWILE NTIYISISO?

Ku hlawuleriwa oditi kumbe ku hlawuleriwa ntiyisiso i tiphurosese timbirhi to hambana. Langutisa laha hansi eka webupheji leyi loko u lava ku tiva hi oditi.   

Xana ntiyisiso i yini?

I ntiyisiso wo hetiseka wa vuxokoxoko lebyi tivisiweke hi muhakelaxibalo eka ntiviso kumbe eka ntlheriso. Leswi swi katsa mfananiso wa vuxokoxoko lebyi ehenhla ka tirhekhodo ta timali na tinkota na/kumbe tidokhumente to seketela ku tiyisisa leswaku ntiviso/ntlheriso i vuyimeri bya xiyimo xa xibalo xa muhakelaxibalo lebyi nga voyamelangiki etlhelo rin’we no lulama.  

Loko se u rhumerile ntiviso/ntlheriso, ntiviso/ntlheriso wa wena wu nga hlawuleriwa ntiyisiso. 

Xana i mani loyi a nga hlawuleriwaka ntiyisiso?

Muhakelaxibalo un'wana na un'wana a nga hlawuriwa hi SARS ku va a tiyisisiwa hi xikongomelo xa vufambisi bya kahle bya xibalo, ku katsa na hi xiyimo xa nxungeto. 

Xana hi wahi magoza lawa ndzi faneleke ku ya teka loko ndzi hlawuleriwile ntiyisiso?

Loko u hlawuleriwile ntiyisiso, u ta tivisiwa hi SARS hi ku tirhisa papila ra ximfumo. Papila leri ri ta kombisa leswaku u fanele ku rhumela matsalwa lawa ya faneleke (tidokhumente to seketela kumbe IT14SD (swi tirha eka Xibalo xa Mali leyi Nghenaka ya Khamphani) eka masiku ya 21 ya ntirho ku sukela eka siku leri nga eka papila kumbe hi le tlhelo u rhumela Xikombelo xa Ndzulamiso (RFC).
 
Matsalwa lawa ya faneleke ya ta hambana hi ku ya hi muxaka wa xibalo.
 
Xitsundzuxo xa Nkoka: Matsalwa lawa ya faneleke ya ta longoloxiwa eka papila ra ntiyisiso leri nga rhumeriwa hi SARS.
 
Loko ku ve u eFiler u nga tirhisa chanele leyi ku rhumela tidokhumente ta wena. Sikena matsalwa ya wena lawa ya faneleke no ya sevha eka khomphyutara/desktop ya wena. Nghena eka eFiling, nghenisa tidokhumente ta wena no ti rhumela hi ku tirhisa eFiling. U komberiwa ku tsundzuka ku tlilika 'submit' ku kota ku rhumela tidokhumente eka SARS.
 
Hi le tlhelo u nga nghena eka rhavi ra SARS no rhumela tidokhumente ta wena kona.
 
Switsundzuxo swa Nkoka:
  • Linki yo nghenisa matsalwa lawa ya faneleke eka eFiling ya kumeka ntsena loko u kumile papila leri kombelaka matsalwa lawa ya faneleke (langutisa eka swiletelo leswi faneleke eka eFiling):
    • Nghenisa matsalwa lawa ya faneleke tanihilaha u komberiweke ha kona eka papila leri vuriweke laha henhla.  
    • Endzhaku ka loko matsalwa lawa ya faneleke ya nghenisiwile, tlilika batheni ya ‘submit’ ku ya rhumela eka SARS. U KOMBERIWA KU TSUNDZUKA leswaku endzhaku ka ku rhumela matsalwa lawa ya faneleke, linki yi ta pfala naswona u nge he swi koti ku nghenisa tidokhumente to engetelela.
  • Tiyisisa leswaku papila ra ntiyiso leri nga rhumeriwa hi SARS ri katsiwile loko u rhumela matsalwa lawa ya faneleke eka eFiling kumbe hi ku tirhisa rhavi, tanihileswi ri nga na rheferense ya ba-khodi yo hlawuleka leyi hlanganisaka matsalwa lawa ya faneleke lawa ya nghenisiweke eka tirhekhodo ta wena ta xibalo.
  • Tiyisisa leswaku swiyimo leswi landzelaka swa landzeleriwa loko tidokhumente to seketela ti nghenisiwa:
    • Muxaka wa fayili wu nga va pdf, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .jpg na .gif ku kotisa SARS ku vona tidokhumente.
    • Mpimo wa le henhla lowu pfumeleriwaka hi dokhumente i 5MB naswona nhlayo ya le henhla ya 20 wa tidokhumente yi nga ha nghenisiwa.
Hi mikarhi hinkwayo, muhakelaxibalo a nga tshunelela Yuniti ya Mpaluxo hi Ntsakelo ku endla mpaluxo hi ntsakelo.  Langutisa eka phurogireme ya Mpaluxo hi Ntsakelo ku kuma vuleteri byo hlaya eka phurosese yaleyo. 

Xana ndzi nga langutela yini enkarhini wa ntiyisiso?

Papila leri kombelaka matsalwa yo engetelela lawa ya faneleke ri nga humesiwa loko ku ve matsalwa lawa ya faneleke lawa ya humesiweke ku sungula a ya nga enelanga ku hetisisa ntiyisiso.
Loko u ri na vuyiselo wa mali lowu u faneleke ku wu kuma, vuyiselo wa mali wu nge hakeriwi loko ntiyisiso wa ha ri eku endliweni.

Loko ndzi nga hlamuli eka xikombelo xa ntiyisiso?

Loko u nga hlamuli hi ku rhumela RFC kumbe ku nyiketa matsalwa lawa ya faneleke, papila ra vumbirhi ri ta rhumeriwa eka wena. Loko u nga hlamuli na sweswi, mutirhi wa SARS u ta tihlanganisa na wena hi riqingho no kombela leswaku u rhumela matsalwa lawa ya faneleke lawa ya lavekaka eka masiku ya ntlhanu ya ntirho.
 
Loko wo ka u nga hlamuli eka xikombelo lexi xa riqingho, SARS yi ta endla nhlelelo hi ku landzela vuxokoxoko lebyi yi nga na byona kumbe lebyi kumiweke eka vandla ra vunharhu.
 
Xitsundzuxo xa Nkoka: Swa antswa ku hlamula eka swivutiso hinkwaswo nkarhi wolowo. Mixupulo ya le henhla yi nga ha tirha loko ku kumiwa leswaku mpimanyisohansi wu humelerile. 

Xana ndzi nga langutela yini loko ntiyisiso wu hetisisiwile?

Endzhaku ka loko u rhumerile matsalwa hinkwawo lawa ya faneleke lawa ya komberiweke, ntiyisiso wu fanele wu hetisisiwa eka 30 ku fikela eka 60 wa masiku ya ntirho.
 
SARS yi fanele ku tiyisisa leswaku xiyimo xa xibalo lexi tivisiweke xi fambelana na xinawana xa xibalo lexi faneleke.  Loko xi kumeka leswaku xi hoxekile, nhlelelo wu nga ha endliwa. 
 
Ku hakerisiwa ka mixupulo ya mpimanyisohansi ku fanele ku tekeriwa enhlokweni laha mpimanyisohansi wu nga humelela. Phesenteji ya nxupulo yi sukela eka 0% ku fikela eka 200%. Mixupulo ya vukari swinene yi vekeriwile ka vaonhi lava vuyelelaka kumbe vahakelaxibalo lava pfumalaka ntirhisano
 
Endzhaku ka loko ntiyisiso wu hetisisiwile, u nga langutela xin’we xa leswi landzelaka:
  • Laha nxungeto (mixungeto) yo engetelela leyi nga boxiwangiki naswona nkumo wu nga endliwangi, Xitiviso xa hetisiso wa ntiyisiso hi ku tirhisa eFiling, imeyili kumbe poso;
  • Laha nxungeto (mixungeto) yo engetelela yi nga boxiwa naswona nkumo wu endliwile, Xitiviso xa Nhlelelo wa nhlelelo lowu pfuxetiweke hi ku tirhisa eFiling, imeyili kumbe poso;
  • Laha nxungeto (mixungeto) yo engetelela yi nga boxiwa, Papila ro Hundzisela ra Oditi hi ku tirhisa eFiling, imeyili kumbe poso. Loko u ri na vuyiselo wa mali leyi u faneleke ku hakeriwa yona, vuyiselo wa mali wu ta hakeriwa ntsena endzhaku ka loko oditi yi hetisisiwile naswona loko mitiyisiso yo hlawuleka ya vuyiselo wa mali yi pasile
Loko u vavisiwile hi nhlelelo, u nga wu kaneta.  Langutisa eka Mikaneto ku kuma vuleteri eka phurosese yaleyo. 

Xana oditi i yini?

I xikambelwana xa tirhekhodo ta timali na ta tinkota na/kumbe tidokhumente to seketela ta muhakelaxibalo ku kumisisa loko muhakelaxibalo a tivisile xiyimo xa yena xa xibalo eka SARS.  Laha muhakelaxibalo a endlangiki ntiviso kumbe ku fayila ntlheriso, i ndzavisiso wa mayelana na loko swiendlo swa muhakelaxibalo swi landzelerisa na mipfumelelo ya xinawana xa xibalo lexi faneleke. 

Xana i mani loyi a nga hlawuleriwaka oditi?

Muhakelaxibalo un'wana ni un'wana a nga hlawuriwa hi SARS ku oditiwa hi xikongomelo xa vufambisi bya kahle bya xibalo, ku katsa na hi xiyimo xa nxungeto. Muhakelaxibalo a nga tlhela a hlawuleriwa oditi eka xiyimo xa mpfumaleko wa nkunguhato kumbe nandzelelano.  

Xana ndzi nga langutela yini loko ndzi rhumeriwile eka oditi?

Loko u fanele ku tiyisisiwa naswona phurosese ya ntiyisiso yi hetisisiwile, timhaka ta wena ta xibalo ti nga ha rhumeriwa eka oditi tanihi phurosese ya nandzeleriso ya SARS.  Leswi a swi vuli leswaku oditi yi sungurile.  U fanele ku rindzela Xitiviso xa Oditi xa ximfumo (laha oditi yi nga nyikiwa oditara yo karhi) kumbe Xitiviso xa Nhlelelo (laha nkumo wu nga endliwa enkarhini wa ntiyisiso naswona oditi yi nga sungulangi).  Phurosese yi nga teka ku fikela eka 120 wa masiku ya ntirho. 

Xana hi wahi magoza lawa ndzi faneleke ku ya teka loko ndzi hlawuleriwile oditi?

Oditi yi ehleketeleriwa ntsena ku sungula endzhaku ka loko Xitiviso xa Oditi xa ximfumo ku suka eka oditara yo karhi xi humesiwile ku ya eka muhakelaxibalo.  Loko matsalwa lawa ya faneleke (tidokhumente to seketela) ya komberiwile eka xitiviso, u fanele ku rhumela matsalwa lawa ya faneleke eka SARS eka 21 wa masiku ya ntirho ku sukela eka siku leri nga epapileni. Hi le tlhelo, malunghiselelo ya ta endliwa na wena ku endla oditi leyi endleriwaka ehofisini ya mululamisi wa ntlheriso eka nkarhi lowu ku lulameleke. Tihakelo ta fotokhopi ti nga vuyiseriwa ku suka eka SARS laha oditi endleriwaka ehofisini ya mululamisi wa ntlheriso, loko ku ve swilaveko swin’wana swi fikelerile siku leri nga epapileni.
 
Matsalwa lawa ya faneleke ya ta hambana hi ku ya hi muxaka wa xibalo na xikopu xa oditi. U komberiwa ku tsundzuka leswaku SARS yi nga tlhela yi kuma matsalwa lawa ya faneleke ku suka eka vandla ra vunharhu.
 
Matsalwa lawa ya faneleke ya languteriwa ku va ya ri eka xivumbeko xa xitironiki naswona malunghiselelo ya nga endliwa na Vatokoti va Forensiki va Xitironiki ku kopa leswi ku suka eka tisisiteme ta wena ta khomphyutara. Loko u ri eFiler, u nga sikena matsalwa ya wena lawa ya faneleke no ya sevha eka eFiling. Nghena eka eFiling, nghenisa tidokhumente ta wena no ti rhumela hi ku tirhisa eFiling. U komberiwa ku tsundzuka ku tlilika 'submit' ku kota ku rhumela tidokhumente eka SARS.
 
Hi le tlhelo u nga endla malungiselelo na mutirhi wa SARS loyi a kombisiweke epapileni ku ta teka matsalwa lawa ya faneleke kumbe ku ya heleketa. 
 
Switsundzuxo swa Nkoka:
  • Tihlanganise na mutirhi wa SARS loyi a nga vuriwa epapileni.
  • Linki yo nghenisa matsalwa lawa ya faneleke eka eFiling ya kumeka ntsena loko u kumile papila leri kombelaka matsalwa lawa ya faneleke (langutisa eka swiletelo leswi faneleke eka eFiling):
    • Nghenisa matsalwa lawa ya faneleke tanihilaha u komberiweke ha kona eka papila leri vuriweke laha henhla.  
    • Endzhaku ka loko matsalwa lawa ya faneleke ya nghenisiwile, tlilika batheni ya ‘submit’ ku ya rhumela eka SARS. U KOMBERIWA KU TSUNDZUKA leswaku endzhaku ka ku rhumela matsalwa lawa ya faneleke, linki yi ta pfala naswona u nge he swi koti ku nghenisa tidokhumente to engetelela.
  • Tiyisisa leswaku papila ra ntiyiso leri nga rhumeriwa hi SARS ri katsiwile loko u rhumela matsalwa lawa ya faneleke eka eFiling kumbe hi ku tirhisa rhavi, tanihileswi ri nga na rheferense ya ba-khodi yo hlawuleka leyi hlanganisaka matsalwa lawa ya faneleke lawa ya nghenisiweke eka tirhekhodo ta wena ta xibalo.
  • Tiyisisa leswaku swiyimo leswi landzelaka swa landzeleriwa loko tidokhumente to seketela ti nghenisiwa:
    • Muxaka wa fayili wu nga va pdf, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .jpg na .gif ku kotisa SARS ku vona tidokhumente.
    • Mpimo wa le henhla lowu pfumeleriwaka hi dokhumente i 5MB naswona nhlayo ya le henhla ya 20 wa tidokhumente yi nga ha nghenisiwa
Loko u lava ku mpfuno wo engetelela, tihlanganise na Mutirhi wa SARS loyi a vuriweke eka papila ra Xitiviso xa Oditi.
Hi mikarhi hinkwayo, muhakelaxibalo a nga tshunelela Yuniti ya Mpaluxo hi Ntsakelo ku endla mpaluxo hi ntsakelo.  Langutisa eka phurogireme ya Mpaluxo hi Ntsakelo ku kuma vuleteri byo hlaya eka phurosese yaleyo. 

Xana ndzi nga langutela yini eka oditi?

U nga langutela leswi landzelaka:
  • Xitiviso xa oditi xi ta kombisa xikopu xa masungulo xa oditi;
  • Oditara ya SARS yi ta humesa Papila ra Mpasiso laha oditi yi endleriwaka ehofisini ya mululamisi wa ntlheriso;
  • Swiviko swa mafambelo ya goza ra oditi swi ta humesiwa emikarhini ya 90 wa masiku ya nhweti ku sukela esikwini ra xitiviso xa oditi;
  • Loko ku ri na vuyiselo wa mali leyi u faneleke ku hakeriwa yona, vuyiselo wa mali a wu nga hakeriwi enkarhini wo endliwa ka oditi.
Swiviko swa mafambelo swi nge tirhi loko ku ve SARS yi ri na nhleketo wa leswaku swi ta sivela kumbe ku veka ekhombyeni mbuyelo wa oditi.
Hi ntumbuluko wa yona, oditi i phurosese leyi nga tsakiseki loko ku fananisiwa na ntiyisiso naswona xikopu xi nga anama. Oditi yi nga hetisisiwa eka nkarhi wun’wana na wun’wana ku sukela eka 30 wa masiku ya ntirho ku fikela eka 12 wa tinhweti, na ku tlurisa, hi ku ya hi ku nonoha ka mhaka, nhlayo ya tithiransakixini leti ku tirhaniwaka na tona na xiyimo xa ntirhisano hi muhakelaxibalo.
SARS yi nga kombela vuxokoxoko byo engetelela kumbe matsalwa yan’wana lawa ya faneleke eka oditi hinkwayo. Loko u nga hlamuli hi ku rhumela matsalwa lawa ya faneleke loko ya komberiwile, SARS yi ta endla nhlelelo hi ku landzela vuxokoxoko lebyi yi nga na byona kumbe lebyi kumiweke eka vandla ra vunharhu.
Loko u lava ku mpfuno wo engetelela, tihlanganise na Mutirhi wa SARS loyi a vuriweke eka papila ra Xitiviso xa Oditi.
 
Switsundzuxo swa Nkoka: Swa antswa ku hlamula eka swivutiso hinkwaswo nkarhi wolowo. Vahakelaxibalo lava nga ri ki na ntirhisano va nga hlangana na mixupulo ya le henhla loko ku kumiwa leswaku mpimanyisohansi wu humelerile.
 

Xana loko xiyimo xa mina xa xibalo xo kumiwa xi hoxekile enkarhini wa oditi?

SARS yi fanele ku tiyisisa leswaku xiyimo xa xibalo lexi tivisiweke xi fambelana na xinawana xa xibalo lexi faneleke.  Loko xi kumeka leswaku xi hoxekile, nhlelelo wu nga ha endliwa. 
 
Nhlelelo wa SARS hi ntolovelo wu hetisisiwa eka malembe manharhu ku sukela eka siku ra nhlelelo (swibalo swa nhlelelo leswi nga ri ki swa munhu ku fana na Xibalo xa Mali leyi Nghenaka) kumbe ntlhanu wa malembe ku sukela eka siku ra nhlelelo (swibalo swa nhlelelo wa munhu ku fana na Xibalo xa Nxavo wa Swimakiwa). Hambiswiritano SARS, yi na mfanelo wo pfula nhlelelo lowu nga pasisiwa laha vumbabva, nkombiso wo hoxeka kumbe mpfumaleko wa mpaluxo wa timhaka ta matsalwa wu nga boxiwa. Ku ya emahlweni, SARS yi na mfanelo yo engetelela siku ra xibumabumelo eka swiyimo swin’wana.
 
Ku hakerisiwa ka mixupulo ya mpimanyisohansi ku fanele ku tekeriwa enhlokweni laha mpimanyisohansi wu nga humelela. Phesenteji ya nxupulo wu sukela eka 0% ku fikela eka 200%. Mixupulo ya vukari swinene yi vekeriwile ka vaonhi lava vuyelelaka kumbe vahakelaxibalo lava pfumalaka ntirhisano.
U nga langutela xitiviso lexi kombisaka mimbuyelo ya oditi loko se yi hetisiwile, handlekaloko wo susa mfanelo yo kuma xitiviso xo tani. U fanele ku hlamula eka Xitiviso lexi eka 21 wa masiku ya ntirho ku kombisa ku pfumela kumbe ku ala ka wena eka mahundzuluxelo lawa ya gangisiweke.  U fanele ku tlhela u nyika vumbhoni ku seketela vonelo ra wena laha u alaka no nyika xivangelo (swivangelo) na vumbhoni bya leswaku hikokwalaho ka yini mixupulo ya mpimanyisohansi yi fanele ku ka yi nga hakeriwi.
 
U komberiwa ku tekela enhlokweni leswaku xitiviso a xi tirhi loko ku ve SARS yi na nhleketo wa leswaku xi ta sivela kumbe ku veka ekhombyeni mbuyelo wa oditi.
 
Nhlamulo eka Xitiviso xa mimbuyelo ya oditi yi ta tekeriwa enhlokweni.  Loko SARS ya ha ri na nhleketo wa leswaku nhlelelo lowu pfuxetiweke wu fanele ku endliwa; kumbe laha muhakelaxibalo a hlawulaka ku ka a nga hlamuli eka Xitiviso xa mbuyelo wa oditi, nsindziso wa mixupulo ya mpimanyisohansi yi nga ha ehleketiwa. Hikwalaho nhlelelo lowu pfuxetiweke wu ta endliwa naswona Xitiviso xa Nhlelelo na papila leri hlamuselaka xivangelo xa nhlelelo xi ta humesiwa hi ku tirhisa eFiling, imeyili kumbe poso.  Vuyiselo wun’wana na wun’wana wa mali leyi u faneleke ku hakeriwa yona wu ta hakeriwa ntsena endzhaku ka loko oditi yi hetisisiwile naswona loko mitiyisiso yo hlawuleka ya vuyiselo wa mali yi pasile.
 
Loko ku ve nkumo a wu endliwangi tanihi mbuyelo wa oditi kumbe SARS yi pasisile hi ku ya hi nhlamulo ya muhakelaxibalo eka Xitiviso xa mimbuyelo ya oditi, papila leri kombisaka hetisiso wa oditi ri ta humesiwa hi ku tirhisa eFiling, imeyili kumbe poso.
 
Loko u vavisiwile hi nhlelelo, u nga wu kaneta.  Langutisa eka Mikaneto ku kuma vuleteri eka phurosese yaleyo.
 
Loko u lava mpfuno wun’wana na wun’wana endzhaku ka hetisiso wa oditi, tihlanganise na Contact Centre ya SARS eka 0800 00 7277. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Last Updated: 23/04/2018 11:10 AM     print this page
SARS eFiling eFiling Login eFiling Register Now eFiling Forgot Password eFiling Forgot Username E@syFile
FIND A PUBLICATION
FIND A FORM
FIND AN FAQ