TŠHELETE YA INŠORENSE YA GO FELELWA KE MOŠOMO (UIF)

Na ke eng?

Tšhelete ya Inšorense ya Go felelwa ke Mošomo (UIF) e imolla bašomi sebakanyana fela ge ba feletšwe ke mošomo goba ba sa kgone go ya mošomong ka lebaka la botswetši, maikhutšo a go godiša ngwana wa go tšewa ka semolao, goba bolwetši. Gape e fana ka kimollo go baholegi ba molefedi yo a hlokofetšego.
 
Mokgwatšhomo wa inšorense ya go felelwa ke mošomo mo Afrika Borwa o laolwa ka molao o latelago:
  • Molao wa Inšorense ya Go felelwa ke mošomo, 2001/ Unemployment Insurance Act, 2001 (the UI Act)
  • Molao wa Dikabelo tša Inšorense ya Go felelwa ke mošomo/Unemployment Insurance Contributions Act, 2002 (the UIC Act)
Melao ye e fana ka dikholego, tšeo dikabelo di dumelelwago, le kgapeletšo le kgoboketšo ya dikabelo go UIF, gomme o thomile go šoma ka 1 Aprele 2002.

Ke ya mang?

Bašomi ka moka, gammogo le bengmošomo, ba na le maikarabelo a dikabelo tša UIF. Le ge go le bjalo, mošomi ga a akaretšwe go lefela UIF ge eba–
  • O thapilwe ke mongmošomo ka fase ga diiri tše 24 ka kgwedi
  • O amogela moputso ka fase ga kontraka ya mongmošomo bjalo ka ge go laeditšwe go karolo 18(2) ya Molao wa Tšwetšopele ya Mabokgoni, 1998 (Molao wa No. 97 wa 1998)/ Skills Development Act, 1998 (Act No.97 of 1998)
  • O thapilwe bjalo ka mohlankedi setheong sa Mmušo sa setšhaba goba sa probense.
  • O tsene ka Rephapoliking ka morero wa ditirelo tša kontraka, boithuti mošomong goba go hwetša maitemogelo mošomong ka gare ga Rephapoliki. Ka morago ga go tlogela mošomo, mongmošomo o a kgopelwa go ya ka molao goba go ya ka kontraka ya tirelo, ya boithuti mošomong goba go hwetša maitemogelo mošomong, goba ka tumelelano enngwe le enngwe e dirilwego, go romela motho yoo gae, goba ge eba motho yoo o nyaka go tšwa ka Rephapoliking, 
  • Mopresidente, Motlatša Mopresidene, Tona, Motlatša Tona, leloko la Kgobokano ya Setšhaba (National Assembly), leloko la go bewa saruri la Khansele ya Setšhaba ya Diprobense (National Council of Provinces), Premia, leloko la Khansele ya Khuduthamaga (Executive Council) goba leloko la Palamente ya probense goba
  • Leloko la Khansele ya Masepala, Moetapele wa tša Setšo, leloko la Baetapele ba Ntlo ya tša Setšo le leloko la Baetapele ba Khansele ya tša Setšo.

Na ke dikgato dife tše ke swanetšego go di tšea?

Mongmošomo o mongwe le o mongwe, yo a ngwadišitšwego le SARS bakeng sa Motšhelo wa Mošomi, o swanetše go ngwadiša go lefela dikabelo tša UIF.
 
Bengmošomo ba latelago ba swanetše go ngwadiša ofising ya Komišinare ya UI bakeng sa morero wa go lefela dikabelo tša UIF, mongmošomo yo:
  • A sa tlamegego go ngwadiša le SARS bakeng sa morero wa Motšhelo wa Mošomi
  • O ngwadišitše le SARS ga boikgafo bjalo ka mongmošomo
  • O a lefela goba o na le maikarabelo a go lefela moputso wa mošomi gomme o swanetše go lefela Tšhelete ya Inšorense ya Go felelwa ke mošomo kgwedi ka kgwedi.

Na o swanetše go lefela bokae?

  • Palo ya kabelo yeo e swanetšego go lefelwa ka mongmošomo, e swanetše go ba 1% ya moputso o lefetšwego ke mongmošomo go mošomi.
  • Mongmošomo o swanetše go lefela palomoka ya kabelo ya 2% (1% e abetšwego ke mošomi le 1% e abetšwego ke mongmošomo) ka gare ga nako yeo e beilwego.
Ka kgopelo lemoga: Go tloga ka 1 Oktoboro 2012, palotlalo ya moputso e be e le R14 872 ka kgwedi goba R178 464 ngwaga ka ngwaga. Go bašomi bao ba golago palo ya go feta ye, dikabelo di tlhakantšhwa ka go diriša palotlalo ya moputso. Ka fao palotlalo ya kabelo yeo e ka gogwago, go bašomi bao ba golago go R14 872 ka kgwedi, ke R148.72 ka kgwedi.
 
  • Palo ya go fetiša ga ya swanela go akaretšwa bjalo ka moputso goba palo ya go lefišwa lebi ka morero wa kabelo ya UIF.
  • Palo ye e gogilwego goba e sa gogwago e swanetše go lefelwa ke mongmošomo go SARS kgwedi ka kgwedi, ka go tlatša Taodišo ya Mongmošomo ya Kgwedi ka kgwedi (EMP201). EMP201 ke tefelo ya taodišo moo mongmošomo a laodišago palomoka ya tefelo gammogo le diabo tša PAYE, SDL, UIF le/goba Kgoketšo ya Motšhelo wa Mongmošomo (ETI), ge go hlokega.
  •  Nomoro ya Tšhupetšo ya Tefelo e kgethegilego (PRN) e tla tlaletšwa saruri go EMP201, gomme e tla dirišwa bjalo ka kgokaganyo ya tefelo ya nnete le EMP201 ya maleba ya taodišo ya tefelo.

Na e ka lefelwa bjang gape e ka lefelwa neng?

E swanetše go lefelwa mo matšatšing a šupa ka mafelelong a kgwedi yeo tšhelete e gogilwego. Ge letšatši la mafelelo la tefelo le wela ka gare ga letšatši la maikhutšo a bohle la setšhaba goba mafelelong a beke, tefelo e swanetše go dirwa letšatši pele ga letšatši la maikhutšo a bohle la setšhaba goba mafelelong a beke.
Mekgwa ye e latelago ya tefelo e a hwetšagala:
  • eFiling
  • Tefelo ya elektroniki ka inthanete (EFT)
  • Go lekala la setheo sa panka ya go dumelelwa, Ditefelo tša tšheke di se fete R50 000. Kgaoletšo ye e a dirišwa go sa lebelelwe palo ya dinako tša motšhelo tše di lefetšwego, goba ge mohlomongwe ge ditefelo tša ditšheke tše dintši di dirilwe.
  • Lekaleng la SARS, ditefelo tša tšheke di se fete R50 000. Kgaoletšo ye e a dirišwa go sa lebelelwe palo ya dinako tša motšhelo tše di lefetšwego, goba ge mohlomongwe ditšheke tše dintši di dirilwe.

Dilatofatšo

Kgaolo ya 17 ya Molao wa Taolo ya Motšhelo, 2011/Tax Administration Act, 2011 o šoma ka dilatofatšo tše di dirilwego ka fase ga Molao wa Motšhelo/ Tax Act, yeo gape e dirišwago go Molao wa Dikabelo tša Inšorense ya Go felelwa ke Mošomo/UIC Act.
 
Motho o latofatšwa ge a:
  • Palelwa ke go:
    • Romela pušetšo goba tokumente go SARS goba go
    • Fana ka tokumente go motho ka ge e hlokega.
  • Palelwa goba a tlogela go:
    • Ngwadiša goba go tsebiša SARS ka ga phetogo ya tshedimošo e ngwadišitšwego goba go
    • Fana ka direkhoto bjale ka ge di nyakega.
  • Romela setifikeiti sa maaka goba setatamente sa maaka.
  • A gana goba a tlogela go ikana goba go dira taodišo ya semolao.
Motho yo latofaditšwego ka enngwe le enngwe ya melato ye a ka ba le maikarabelo a go faenwa goba go ya kgolegong sebaka sa go se fete mengwaga e mebedi.  

Na o hloka thušo?

Last Updated: 10/05/2017 3:40 PM     print this page